'Tái định nghĩa' giá trị nông thôn

Nhiều người trẻ ở lại vùng quê để lập nghiệp bằng cách phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm. Ảnh: TRƯỜNG SƠN

Đằng sau xu hướng ấy là sự thay đổi trong cách nhìn về giá trị của nông thôn thời hiện đại.

Không gian cơ hội mới

TS. Nguyễn Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội thành phố Đà Nẵng, nhận định xu hướng người trẻ quay về hoặc ở lại nông thôn là một chuyển động có thật, nhưng cần nhìn nhận cân bằng, thực tế hơn thay vì xem đó là “làn sóng đảo chiều đô thị hóa”.

Theo đó, trong nhiều thập kỷ, đô thị hóa vẫn vận hành theo logic chủ đạo: người trẻ rời nông thôn để tìm việc làm, giáo dục, y tế và cơ hội phát triển tại các đô thị lớn. Dòng chảy ấy rất khó đảo ngược hoàn toàn bởi đô thị vẫn sở hữu lợi thế về quy mô kinh tế và khả năng kết nối.

Tuy nhiên, điều đang thay đổi là cách người trẻ nhìn về nông thôn. Nếu trước đây, nông thôn thường gắn với hình ảnh thiếu cơ hội, thu nhập thấp và ít không gian phát triển cá nhân, thì hiện nay, cùng với kinh tế số, thương mại điện tử, xu hướng sống xanh và nhu cầu tìm kiếm chất lượng sống, một bộ phận người trẻ bắt đầu xem quê nhà như một “không gian cơ hội mới”.

Họ không quay về theo mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống mà mang theo tư duy kinh tế mới. Theo ông Hà, người trẻ đang “tái định nghĩa” giá trị của nông thôn.

Tại các vùng ven Đà Nẵng, xu hướng này thể hiện rõ qua sự hình thành của nhiều mô hình kinh tế tích hợp. Một làng quê không còn chỉ bán nông sản mà còn “bán” trải nghiệm sống, văn hóa địa phương, ẩm thực, cảnh quan và cảm xúc.

Ông Nguyễn Hoàng Hà cho rằng, nông thôn đang dần chuyển từ “không gian sản xuất thuần nông” sang “không gian kinh tế đa chức năng”, nơi hội tụ giá trị nông nghiệp, du lịch, nghỉ dưỡng, văn hóa và sinh thái.

Sự chuyển động ấy cũng làm thay đổi cấu trúc kinh tế - xã hội ở nông thôn. Một tầng lớp lao động và doanh nghiệp nông thôn mới đang xuất hiện, biết làm thương hiệu, marketing số và kết nối thị trường. Người dân không còn chỉ làm nông mà tham gia chuỗi dịch vụ, du lịch, thương mại và sáng tạo.

Đáng chú ý hơn, theo TS. Nguyễn Hoàng Hà, mối quan hệ giữa đô thị và nông thôn cũng đang thay đổi. Nông thôn không còn đơn thuần là nơi cung cấp lao động và nguyên liệu cho đô thị, mà dần trở thành không gian bổ trợ về trải nghiệm môi trường sống và kinh tế xanh.

Tuy vậy, ông Hà cũng cảnh báo, nếu phát triển tự phát, quá trình này có thể dẫn đến nhiều hệ lụy như thương mại hóa văn hóa bản địa, phân lô đất đai, phá vỡ cảnh quan hay “du lịch hóa” nông thôn thiếu kiểm soát. Vì vậy, vai trò quy hoạch và quản trị địa phương là yếu tố then chốt để giữ cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn cộng đồng.

Nội lực thanh niên

Ông Lê Phú Nguyện, Chủ tịch UBND xã Hòa Vang, cho biết địa phương đang ghi nhận ngày càng nhiều người trẻ quan tâm đến cơ hội phát triển tại quê nhà, đặc biệt trong các lĩnh vực du lịch, dịch vụ và phát triển nông nghiệp nông thôn.

Theo ông, đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sự thay đổi trong tư duy lập nghiệp của thế hệ trẻ khi biết tận dụng lợi thế về đất đai, cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản địa để xây dựng các mô hình kinh tế phù hợp với nhu cầu thị trường thời đại số.

Dù vậy, ông cũng nhìn nhận đây chưa phải là sự chuyển dịch mạnh trên diện rộng mà mới diễn ra từng bước.

Để xu hướng này phát triển bền vững, cần hỗ trợ thêm về vốn, kỹ thuật, chuyển đổi số và chính sách khuyến khích thanh niên khởi nghiệp ở nông thôn.

Theo Chủ tịch UBND xã Hòa Vang, khi người trẻ mang theo kiến thức, tư duy đổi mới và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh, khu vực nông thôn sẽ có thêm động lực phát triển kinh tế, đồng thời góp phần hiện đại hóa nông thôn theo hướng bền vững.

“Quan trọng hơn, khi nông thôn ngày càng có nhiều cơ hội việc làm, hạ tầng và chất lượng sống được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm lựa chọn lập nghiệp ngay tại quê hương thay vì tập trung di cư lên thành phố”, ông Nguyện khẳng định.

Anh Nguyễn Bá Duân, Phó Bí thư Thành đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp thanh niên Đà Nẵng, cho rằng xu hướng người trẻ ở lại hoặc quay về quê hương lập nghiệp là tín hiệu rất đáng mừng. Đây chính là "nội lực thanh niên" trong xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới thông minh.

Không chỉ khởi nghiệp, thanh niên còn trực tiếp góp phần thay đổi diện mạo nông thôn. Trong năm 2025, tuổi trẻ Đà Nẵng đã triển khai hơn 2.500 hoạt động tình nguyện; thực hiện hàng trăm công trình thanh niên gắn với xây dựng nông thôn mới như tuyến đường “sáng - xanh - sạch - đẹp”, trồng hơn 466.000 cây xanh, sửa chữa gần 69 km đường giao thông nông thôn và xây dựng các công trình điện năng lượng mặt trời tại vùng quê.

Theo anh Nguyễn Bá Duân, để giữ chân người trẻ ở lại nông thôn một cách bền vững, thu nhập chỉ là điều kiện cần. Điều quan trọng hơn là tạo được môi trường “đáng sống, đáng cống hiến và có tương lai”. “Người trẻ hôm nay không chỉ cần việc làm mà còn cần cơ hội sáng tạo, tiếp cận công nghệ, đời sống văn hóa phong phú và cảm giác được khẳng định giá trị của mình ngay trên quê hương”, anh Duân đánh giá.

Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên thành phố cho rằng, trong câu chuyện này, các tổ chức Đoàn - Hội được xem là cầu nối quan trọng để hỗ trợ kỹ năng, chuyển đổi số, khởi nghiệp xanh và kết nối thanh niên với doanh nghiệp, thị trường. Xa hơn, đó còn là cách để người trẻ hiểu rằng trở về quê hương không phải là “lùi lại phía sau”, mà có thể là lựa chọn tiên phong của một thế hệ sống trách nhiệm, sáng tạo và muốn góp phần kiến tạo những miền quê đáng sống trong tương lai.