Gỡ nút thắt cho thị trường xuất khẩu

Hoạt động sản xuất bên trong nhà máy của Tổng Công ty may 10. Ảnh: Hằng Trần/BNEWS/TTXVN

Để tránh tình trạng các nhà máy và công xưởng vẫn rơi vào ngủ đông vì thiếu đơn hàng khiến hàng trăm nghìn lao động đối mặt với nguy cơ mất việc, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 470/CĐ-TTg ngày 26/5/2023 yêu cầu các bộ ngành, địa phương tiếp tục thực hiện quyết liệt, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh của người dân, doanh nghiệp.

Thông tấn xã Việt Nam thực hiện chùm bài Vực dậy thị trường xuất khẩu nhằm chỉ ra những khó khăn từ bên trong, bên ngoài, từ đó có hướng đi thích hợp nhằm mở lối cho xuất khẩu những tháng tiếp theo.

Bài 1: Gỡ nút thắt

Trước những diễn biến phức tạp, khó lường trong những tháng tới, Bộ Công Thương đã chủ động đưa ra nhiều giải pháp linh hoạt giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn, mở rộng thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu. Qua đó, hướng tới kim ngạch xuất khẩu tăng khoảng 6%, duy trì xuất siêu cũng như hoàn thành cao nhất mục tiêu kế hoạch năm 2023 mà Chính phủ đề ra.

Nhìn nhận lại thực trạng xuất khẩu từ đầu năm đến nay, ông Trần Duy Đông- Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2023 ước đạt 164,5 tỷ USD, giảm 12,1% so với cùng kỳ năm 2022.

Nguyên nhân khiến xuất khẩu nửa đầu năm 2023 giảm mạnh là do từ quý III/2022, lạm phát tăng cao, thậm chí đạt đỉnh lịch sử nhiều năm tại các thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như Hoa Kỳ, EU...

Hơn nữa, giá cả hàng hóa tăng cao dưới ảnh hưởng của lạm phát trong khi thu nhập của người dân không được cải thiện, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao kéo theo nhu cầu tiêu dùng giảm mạnh, điều này tác động trực tiếp tới hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Năm 2023, dù đã thực hiện các biện pháp ứng phó với lạm phát nhưng vẫn ở mức cao và nền kinh tế của các quốc gia tiếp tục đứng trước nguy cơ suy giảm kinh tế.

Tại Hoa Kỳ và các nước châu Âu, nhiều ngân hàng lớn lâm vào bối cảnh khó khăn dẫn tới các phản ứng chính sách mạnh mẽ hơn của Ngân hàng Trung ương các nước theo hướng thắt chặt tiền tệ đã ảnh hưởng tới nhu cầu đầu tư, tiêu dùng của nền kinh tế, vốn đã gặp nhiều khó khăn từ cuối năm 2022.

Cùng đó, thu nhập của người lao động bị ảnh hưởng đã tác động đến nhu cầu nhập khẩu hàng hóa tiêu dùng không thiết yếu, vốn là mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam.

Tương tự, thị trường Trung Quốc mở cửa trở lại sau dịch bệnh cũng bổ sung nguồn hàng lớn, tạo nên sức ép cạnh tranh mạnh mẽ cho hàng hóa của Việt Nam tại các thị trường xuất khẩu.

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc và Việt Nam khá tương đồng trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc chưa tăng trưởng mạnh như kỳ vọng. Nguyên do bởi quốc gia này chưa “phục hồi" hoàn toàn sau thời gian dài thực thi chính sách Zero COVID và nhu cầu còn thấp.

Xung đột giữa Nga và Ukraine diễn biến phức tạp khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, giá cả nhóm hàng nguyên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất vẫn duy trì ở mức cao tạo chi phí đẩy giá mặt hàng xuất khẩu.

“Có thể thấy doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay đang đối mặt với khó khăn chồng khó khăn; trong đó, việc không có đơn hàng dẫn tới phải cắt giảm công suất, thậm chí là dừng sản xuất”, ông Trần Duy Đông chia sẻ.

Bên cạnh đó, ngành hàng có thị trường xuất khẩu chính là Hoa Kỳ, EU... như dệt may, da giày, gỗ, thủy sản đều sụt giảm rất mạnh; chi phí đầu vào vẫn ở mức cao trong khi giá hàng xuất khẩu không tăng, thậm chí giảm do cạnh tranh lớn ở các nước xuất khẩu.

Ngoài ra, một số ngành hàng chủ lực như thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ, sắt thép, sản phẩm nhựa bị gia tăng biện pháp phòng vệ thương mại ở các nước xuất khẩu.

Mặt khác, nước nhập khẩu đặt ra yêu cầu về phát triển bền vững, sản xuất thân thiện với môi trường nên trong bối cảnh đơn hàng dệt may, da giày sụt giảm khách hàng ưu tiên đặt hàng từ nước sản xuất đã đầu từ phát triển sản xuất xanh và bền vững.

Đi liền đó, dù đã có nhiều cải thiện nhưng chất lượng sản phẩm Việt Nam, nhất là nông sản còn thiếu ổn định, chưa đồng đều, doanh nghiệp chậm đổi mới quản trị, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi sang xuất khẩu chính ngạch.

Nếu các năm trước, đây là cao điểm làm hàng mùa đông nhưng hiện tại doanh nghiệp dệt may và da giày ở nhiều địa phương chỉ sản xuất cầm chừng. Nhiều xưởng đã đóng cửa, những xưởng còn lại chỉ cho công nhân làm 8 tiếng. Dù thu nhập chỉ còn 2/3 so với trước nhưng điều này vẫn được coi là may mắn với nhiều người.

Theo ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), trong quý II/2023, ngành dệt may vẫn gặp nhiều khó khăn, thách thức do ảnh hưởng xung đột Nga – Ukraine đẩy giá dầu, giá lương thực lên cao, khiến lạm phát tại Mỹ, EU dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu.

Cùng đó, chính sách tiền tệ thắt chặt hiện nay đã làm cho tổng cầu hàng hóa trên thế giới sụt giảm, nhu cầu nhập khẩu của thị trường lớn bị suy giảm dẫn tới doanh nghiệp trong nước bị cắt giảm đơn hàng.

Ông Thân Đức Việt- Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10 -CTCP cho hay, May 10 đang gặp phải những khó khăn nhất định như thiếu hụt đơn hàng, giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, sự cạnh tranh khốc liệt về giá cả giữa doanh nghiệp trong nước và ngoài nước. Vì vậy, May 10 chỉ duy trì sản xuất ở mức nhỏ lẻ.

“Những năm trước đây, May 10 có đơn hàng trước 9 tháng thậm chí là cả năm nhưng hiện tại doanh nghiệp cũng phải “ăn đong”, làm những đơn hàng dễ, giá thấp để duy trì hoạt động sản xuất”, ông Thân Đức Việt bày tỏ.

Tương tự, ông Nguyễn Minh Kế, Chủ tịch Hội Nhôm thanh định hình Việt Nam chia sẻ, nhu cầu thị trường giảm mạnh khiến doanh nghiệp ngành nhôm đang hoạt động ở mức 30 – 40% công suất để trả những đơn hàng ít ỏi và duy trì việc làm cho người lao động. Doanh nghiệp đã cố gắng hết sức nhưng vẫn có khoảng 40.000 người lao động trong ngành nhôm bị ảnh hưởng việc làm và thu nhập.

Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam, trăn trở của doanh nghiệp hiện nay chính là việc gồng lên lo việc làm cho người lao động.

Sản xuất giày xuất khẩu sang thị trường châu Âu tại Công ty TNHH Hóa dệt Hà Tây. Ảnh: Trần Việt - TTXVN