Giữ lành mạnh thị trường, hạn chế đa cấp biến tướng

Dù số lượng doanh nghiệp, người tham gia và doanh thu toàn ngành tiếp tục giảm song cơ quan quản lý đánh giá hoạt động bán hàng đa cấp đang dần đi vào thực chất, tập trung hơn vào phân phối hàng hóa phục vụ nhu cầu tiêu dùng thực tế.

Doanh thu ngành bán hàng đa cấp giai đoạn 2022 - 2025. Nguồn: Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia

15 doanh nghiệp đăng ký bán hàng đa cấp

Theo số liệu cập nhật mới nhất của Bộ Công Thương đến hết tháng 4-2026, cả nước có 15 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, giảm 4 doanh nghiệp so với năm 2024. Tổng số người tham gia bán hàng đa cấp đạt hơn 652.000 người, giảm khoảng 6% so với năm trước đó.

Doanh thu toàn ngành năm 2025 đạt khoảng 15.096 tỷ đồng, giảm khoảng 6% so với năm 2024. Đây cũng là xu hướng giảm liên tục của ngành kể từ năm 2022 đến nay. Tuy nhiên, số thuế các doanh nghiệp bán hàng đa cấp nộp ngân sách nhà nước vẫn đạt trên 2.306 tỷ đồng.

Theo Bộ Công Thương trong cơ cấu thị trường, Herbalife Việt Nam tiếp tục là doanh nghiệp dẫn đầu với doanh thu hơn 8.314 tỷ đồng, chiếm trên 55% tổng doanh thu toàn ngành. Các doanh nghiệp tiếp theo gồm Amway Việt Nam, Care For Việt Nam, Nu Skin và Unicity Marketing.

Doanh thu của ngành hiện vẫn tập trung chủ yếu ở nhóm thực phẩm chức năng, chiếm khoảng 87,7% tổng doanh thu. Mỹ phẩm chiếm khoảng 4,7%, trong khi các nhóm hàng gia dụng, thời trang, thiết bị và sản phẩm khác chiếm khoảng 7,6%.

Đáng chú ý, mức hoa hồng và tiền thưởng bình quân mỗi người tham gia có hoạt động bán hàng nhận được trong năm 2025 đạt khoảng 11,42 triệu đồng/người, tương đương khoảng 9% thu nhập bình quân đầu người của cả nước cùng kỳ.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc số lượng doanh nghiệp và doanh thu giảm không phản ánh sự suy yếu của thị trường, mà cho thấy quá trình tái cơ cấu đang diễn ra theo hướng lành mạnh hơn. Sau thời gian siết chặt quản lý và xử lý các mô hình biến tướng, thị trường hiện chỉ còn các doanh nghiệp có năng lực hoạt động tương đối ổn định, tập trung vào bán lẻ sản phẩm thực tế thay vì phát triển mạng lưới theo hướng đầu cơ, lôi kéo.

Tăng cường quản lý hoạt động bán hàng đa cấp

Cùng với sự ổn định của thị trường, công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động bán hàng đa cấp tiếp tục được tăng cường. Hành lang pháp lý tiếp tục được hoàn thiện theo hướng phân quyền, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Trong đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 146/2025/NĐ-CP quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại, cùng Nghị định 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp. Các quy định mới được kỳ vọng sẽ tăng tính minh bạch và nâng cao hiệu quả giám sát hoạt động của doanh nghiệp.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, tiếp tục đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến đối với các thủ tục hành chính trong lĩnh vực bán hàng đa cấp. Các hồ sơ được giải quyết đúng thời hạn và đúng quy định pháp luật.

Song song với đó, công tác hậu kiểm được triển khai thường xuyên hơn. Năm qua, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã thực hiện 6 đoàn kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính đối với 6 doanh nghiệp với tổng số tiền hơn 1,3 tỷ đồng.

Bộ Công Thương cũng tiến hành kiểm tra việc thực thi pháp luật tại 9 Sở Công Thương nhằm rà soát tình hình quản lý tại địa phương, đồng thời ghi nhận các khó khăn, vướng mắc để tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng nhìn nhận công tác hậu kiểm tại nhiều địa phương vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Số vụ việc vi phạm được phát hiện và xử lý ở cấp địa phương còn hạn chế.

Ở góc độ phòng chống vi phạm, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tiếp tục phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an trong công tác đấu tranh với các mô hình đa cấp trái phép và hành vi có dấu hiệu lừa đảo. Trong năm 2025, cơ quan này đã rà soát, chuyển 9 trường hợp có dấu hiệu tội phạm liên quan đến kinh doanh đa cấp sang cơ quan công an để điều tra, xử lý.

Ngoài ra, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng phối hợp xác minh 41 trường hợp có dấu hiệu hoạt động đa cấp bất hợp pháp tại nhiều địa phương. Một số vụ việc đã bị khởi tố với các hành vi vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp, sử dụng mạng máy tính và phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật tiếp tục được triển khai theo hướng đa dạng hóa hình thức và mở rộng đối tượng tiếp cận. Hoạt động này được đánh giá đã góp phần nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan về hoạt động bán hàng đa cấp, đồng thời giúp giảm đáng kể số lượng phản ánh, khiếu nại so với giai đoạn trước.

Theo đánh giá chung không ghi nhận các vụ việc đa cấp nghiêm trọng, phức tạp như những giai đoạn trước đây. Kết quả này phản ánh hiệu quả từ việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý từ trung ương tới địa phương, đồng thời cho thấy thị trường bán hàng đa cấp đang từng bước được đưa vào khuôn khổ minh bạch và ổn định hơn.

Trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số phát triển nhanh, hoạt động bán hàng đa cấp vẫn được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt nhiều thách thức mới. Tuy nhiên, với việc hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và công tác hậu kiểm được siết chặt, cơ quan quản lý kỳ vọng thị trường sẽ tiếp tục phát triển theo hướng lành mạnh, giảm thiểu rủi ro cho người tiêu dùng và hạn chế các mô hình đa cấp biến tướng.