Hiện nay, toàn tỉnh có 27 người được Nhà nước phong tặng danh hiệu 'Nghệ nhân nhân dân', 'Nghệ nhân ưu tú'. Các nghệ nhân được xem như những 'di sản sống' mang trên mình trọng trách lớn lao trong việc gìn giữ, trao truyền và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
Lạng Sơn là tỉnh biên giới miền núi sở hữu nền văn hóa dân gian đa dạng, giàu bản sắc của các dân tộc thiểu số như Tày, Nùng, Dao, H'Mông... Những năm qua, ngành văn hóa tỉnh đã thực hiện nhiều giải pháp quan trọng nâng cao hiệu quả bảo tồn văn hóa dân gian, qua đó phát huy các giá trị bản địa trong phát triển kinh tế-xã hội.
Gần 70 tuổi, nhưng bà Hà Thị Mỵ, thôn 5, xã Xuân Vân, tỉnh Tuyên Quang vẫn say sưa với điệu Then, đàn Tính. Bà bảo: 'Từ hồi trẻ đã yêu thích hát Then, đàn Tính nhưng không có điều kiện tham gia tập luyện, nay có thời gian hơn nên bà tích cực theo đuổi đam mê của mình'.
Múa chầu trong diễn xướng then của người Tày có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với sự hình thành và phát triển của hát then, đàn tính. Không chỉ là một hình thức biểu diễn nghệ thuật dân gian, múa chầu còn chứa đựng những giá trị văn hóa và tín ngưỡng sâu sắc.
Hát Then - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại không chỉ là loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng, mà còn là linh hồn, là ký ức văn hóa, là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, gắn kết con người với cội nguồn. Đặc biệt mỗi độ Xuân về, những giai điệu Then vang lên bên tiếng tính tẩu réo rắt, khi tha thiết mời gọi, lúc thủ thỉ tâm tình như vẽ nên bức tranh âm nhạc vừa huyền bí, vừa đậm hồn cốt miền Non nước biên cương.
Không chỉ chăm lo gia đình, phụ nữ xứ Lạng còn là những người 'giữ lửa' cho các làn điệu dân ca truyền thống. Từ câu then trầm bổng, tiếng đàn tính ngân nga đến những điệu sli, lượn... mượt mà vang vọng núi rừng, họ âm thầm trao truyền và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Hát Then ngày xuân thường kể về cội nguồn, về những vị thần mang may mắn, về ước vọng bình an cho gia đình, bản làng.
Với đời sống của đồng bào các dân tộc ở vùng cao, hát dân ca, then lượn là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là dịp đầu xuân. Ở xã vùng cao Na Rì, nhiều năm qua, Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Èn đã gắn bó với các làn điệu hát then, dân ca, góp phần gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc.
Mùa xuân trên quê hương Lâm Đồng không chỉ rực rỡ sắc đào, ấm áp sắc mai mà còn ngân vang tiếng trống hội, rộn rã nhịp cồng chiêng, dìu dặt điệu đàn tính, xúng xính váy áo truyền thống, nồng nàn điệu dân ca và nét đẹp văn hóa của cộng đồng 49 dân tộc cùng sinh sống.
Giữa không gian rộn ràng của Lễ hội Lồng tồng đầu xuân 2026 tại xã Cát Tiên 2, tiếng đàn tính hòa cùng lời then dìu dặt, lúc tha thiết tự tình, khi náo nức tươi vui. Giữa vòng vây người say sưa thưởng thức, nghệ nhân Lâm Văn Thành (SN 1967), dân tộc Nùng, ở thôn Cát Điền vừa gảy đàn vừa cất tiếng hát.
Mỗi độ xuân về, ATK Định Hóa (xã Phú Đình, tỉnh Thái Nguyên) lại bừng lên sức sống mới. Trên những đồi chè xanh mướt, tiếng cười nói rộn ràng hòa cùng làn điệu Then, tiếng đàn Tính ngân vang, tạo nên bức tranh mùa xuân đậm sắc văn hóa và nghĩa tình.
Hơn ba thập niên gắn bó với hát then, đàn tính, Nghệ nhân ưu tú Mã Văn Trực đã miệt mài thực hành, truyền dạy và bền bỉ chế tác nhạc cụ, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa Tày, Nùng. Từ bản Hon, xã Phúc Lộc, tiếng đàn của anh vẫn ngân lên, nối mạch nguồn truyền thống với nhịp sống hôm nay.
Gia Lai là vùng đất hội tụ rất nhiều dân tộc, trong đó có một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc di cư vào từ gần nửa thế kỷ trước. Xa quê nhưng đồng bào Tày, Nùng, Mông, Mường vẫn gìn giữ nét văn hóa truyền thống đặc sắc, đặc biệt là trong các lễ hội vui xuân, đón Tết.
Trong tổng số hơn 12 nghìn nhân khẩu của xã Đại Sơn có đến 73,3% là đồng bào dân tộc thiểu số, do vậy địa phương xác định phải giữ gìn bản sắc, phát huy những giá trị truyền thống. Để nâng cao đời sống người dân, xã chú trọng khai thác lợi thế về sản xuất nông, lâm nghiệp, nhất là các sản phẩm tiêu biểu, mang lại nguồn thu lớn.
Không để văn hóa truyền thống bị lãng quên trong dòng chảy hội nhập, nhiều địa phương ở Lâm Đồng đã chủ động tìm cách gìn giữ bản sắc dân tộc. Nổi bật là mô hình các câu lạc bộ văn hóa ở cơ sở - nơi văn hóa được 'sống' cùng cộng đồng ở xã Lương Sơn.
Giữa nhịp sống hiện đại, gia đình bà Hoàng Thị Dằm và ông Vi Văn Minh ở thôn Phố Chợ, xã Tân Sơn, tỉnh Bắc Ninh (người Nùng) vẫn bền bỉ gìn giữ nét văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc mình.
Giữa vùng đất Nam Dong (Lâm Đồng) – nơi những người Tày, Nùng từ các tỉnh phía Bắc vào lập nghiệp, tiếng đàn tính và làn điệu hát then vẫn ngân vang bền bỉ qua năm tháng.